Mutlu Sömürü Nedir?
Bir hayvana iyi davrandığımızı iddia etmek, o hayvanı kullanmayı haklı hâle getirir mi?
“Kafessiz yumurta”, “mutlu ineklerin sütü”, “etik et” ve “insancıl kesim”…
Bu ifadelerin her biri, hayvan kullanımını sona erdirmek yerine onun daha iyi bir biçimini seçebileceğimizi söylüyor.
Mutlu sömürü derken, hayvanların insanlar için kullanılmasını kabul eden ve etik sorunu kullanımın kendisinde değil, koşullarında gören anlayıştan söz ediyoruz.
Koşullar değişebilir. Temel problem değişmez.
Tavukların teker teker dar kafeslerde kaldıkları sistemlerin yerine geniş toplama alanları gelebilir. Hatta hayvanlara geniş alanlar bile verilebilir. Açık alana çıkmalarına izin verilebilir. Beslenme, taşıma ve öldürme yöntemleri değiştirilebilir.
Bu değişiklikler hayvanların belirli deneyimleri bakımından fark yaratabilir. Fakat temel problemi ortadan kaldırmaz:
- Hayvanlar başkalarının amaçları için yetiştirilir.
- Bedenleri ve bedenlerinden elde edilenler insanlara ait sayılır.
- Yaşamları, üremeleri ve ölümleri hakkında başkaları karar verir.
Koşulları iyileştirmek, bir hayvanı kullanma hakkı yaratmaz.
Kimin için daha iyi?
Hayvan refahına dayanan düzenlemeler belirli koşullarda değişiklik yaratabilir. Fakat bu koşullar bir ürün etiketine, sertifikaya veya şirket taahhüdüne dönüştüğünde aynı zamanda önemli bir pazarlama işlevi görür.
Yeşil meralar, açık alanlarda dolaşan hayvanlar ve “doğal”, “özgür” ya da “insancıl” gibi ifadeler, etik kaygıyı başka bir soruya yöneltir:
“Hayvanları kullanmalı mıyız?” sorusunun yerini “Hangi hayvansal ürünü satın almalıyım?” sorusu alır.
Hayvanın statüsü değişmez; ürünün etik imajı değişir. İnsanlara hayvan kullanımından vazgeçmeden, kendilerini daha iyi hissederek tüketmeye devam edebilecekleri bir seçenek sunulur.
Böylece hayvan kullanımına yönelen etik itiraz, hayvanların haklarıyla ilgili bir talep olmaktan çıkarılıp bir satın alma tercihine dönüştürülür.
Hayvan refahı ile hayvan hakları aynı soruyu sormaz
Hayvan refahı:
Hayvanlar hangi koşullarda kullanılmalı?
Hayvan hakları:
Hayvanları kendi amaçlarımız için kullanmaya hakkımız var mı?
Hayvan hakları yalnızca en ağır koşulları ortadan kaldırmayı değil, hayvanların başkalarının amaçlarının aracı olarak görülmesine son vermeyi savunur.
Mülk statüsü reformun sınırını belirler
Hayvanlar mülk olarak kabul edildiğinde, onların çıkarları kendi bedenlerinden yararlanan insanların maddi çıkarlarıyla karşı karşıya gelir. Bu eşit bir karşılaşma değildir. Mülk sahibinin hayvanı kullanma ve ondan ekonomik yarar sağlama hakkı sistem tarafından baştan tanınır.
Refah reformları bu ilişkiyi ortadan kaldırmaz; hayvanların hangi koşullarda kullanılabileceğini düzenler. Reformun sınırı da hayvanların neye ihtiyaç duyduğundan çok, hayvan kullanımının ne ölçüde kârlı ve sürdürülebilir kalacağı üzerinden çizilir.
Hayvanların koşullarında yapılacak bir değişiklik üretim maliyetlerini kabul edilemez ölçüde artırdığında, verimliliği düşürdüğünde veya hayvanlardan yararlanmayı güçleştirdiğinde, hayvanların çıkarları genellikle geri plana itilir. Hayvanların korunması, kullanımlarının devamına engel olmadığı ölçüde mümkün olur.
Bu nedenle “gereksiz acıyı” önleme sözü de göründüğü kadar kapsamlı değildir. Hayvan kullanımının olağan veya ekonomik açıdan gerekli bir parçası kabul edilen acı, sakatlanma ve ölüm, sistem içinde “gerekli” sayılabilir.
Hayvanlar mülk sayıldığı sürece, reformların sınırını hayvanların hakları değil, onlardan yararlananların maddi çıkarları belirler.
Ya anlatılan çiftlik gerçekten varsa?
Geçtiğimiz yıllarda yapılan birçok bağımsız inceleme, şirketlerin vaad ettikleri hayvan refahı sözlerini tutmadığı, sözde “mutlu” çiftliklerin diğerleri gibi korkunç olduklarını defalarca gösterdi. Bu bir tesadüf değil, hayvanların kullanılabilir eşya olarak konumlanmasının beklenen bir sonucu.
Ancak hayvan kullanımını sorgulamak için vaat edilen koşulların ihlal edildiğini kanıtlamamız gerekmiyor.
Tavukların gerçekten açık alana çıktığını, ineklerin merada yaşadığını, hayvanlara iyi bakıldığını ve öldürme sırasında bütün kurallara uyulduğunu hayal edelim. Bu koşullar hayvanların deneyimlerini değiştirebilirdi. Fakat bedenlerinin ve yaşamlarının kime ait sayıldığını değiştirmezdi.
Hayvanların gerçekten mutlu olduğu varsayılsa bile, bu onların bedenlerini ve yaşamlarını kullanma hakkını başkalarına vermez.
Hayvan Hakları Veganlıktır.
Veganlık, hayvan kullanımının nasıl olması gerektiğini değil, hayvanları kullanmanın doğru olup olmadığını sorgular. Hayvanların başkalarının amaçlarının aracı olmama ve kullanılmama hakkını tanır.
Bu nedenle farklı hayvan kullanım biçimleri arasında “en etik” olanı seçmek yerine, uygulanabildiği ölçüde hayvanları yiyecek, giysi, eğlence, deney ve başka amaçlar için kullanmaktan vazgeçmeyi savunur.
Bu bölümde neler var?
Kafessiz Yumurta
Kafessiz, serbest gezen, organik ve köy yumurtası gibi ifadeler ne anlama geliyor? Koşullar değiştiğinde tavukların kullanılmasında ne değişiyor, ne değişmiyor?
“Mutlu İnekler” ve Süt
Merada yaşayan, organik üretimde kullanılan veya iyi bakılan ineklerin sütünü almak neden sorunsuz hâle gelmiyor?
Etik Et ve İnsancıl Kesim
Bir hayvanın iyi yaşamış olması veya daha az acıyla öldürülmesi, o hayvanı öldürmeyi etik hâle getiriyor mu?