Mine Karakaya’nın yazdığı, Büşra Kaygın Gafarov’un resimlediği Laboratuvardan Büyük Kaçış’ın merkezinde 0067 ve 0521 adlı iki fare vardır. Buradaki adlar birer numaradır; iki fare de laboratuvar duvarlarının ötesinde bir yaşamı hiç görmemiştir. Dışarıya ilişkin umutları farklı olsa da aynı kapatılma koşullarını paylaşırlar.

MEA Kitap’ın tanıtımı, özgürlüğü hiç deneyimlememiş birinin onu hayal edip edemeyeceği sorusuyla açılır. Bu soruyu çocuklarla konuşurken kaçışın nasıl sonuçlandığını anlatmaya gerek yoktur. Başlangıçtaki durum, farelerin kendileri için ne isteyebileceğini düşünmek için yeterince güçlü bir çerçeve sunar.

Hayvan deneyleri çoğu zaman araştırmanın hedefi ve insanlar için beklenen sonuçları üzerinden anlatılır. Bu hikâye, dikkati kullanılan hayvanların kendi hayatına çevirmek için bir fırsat verir. Bir fare, deneyde üstlendiği işlevden ibaret değildir; onun için de kapatılmanın, korkunun ve dışarı çıkabilmenin anlamı vardır.

Bir kişiye numara verilmesi, onu daha az kişi yapmaz. Fakat numaralarla konuşan bir düzen, tek tek hayatların fark edilmesini zorlaştırabilir. Yazar da söyleşisinde, hayvanların özne olduğunun unutulup nesne gibi ele alınmasını görünür kılmak istediğini açıklıyor. Bizim hayvan hakları okuma önerimiz, bu fark edişi onların kullanılmama hakkıyla ilişkilendirmektir.

MEA’nın 8+ yaş önerisiyle sunduğu, resimlerin eşlik ettiği kısa bir anlatıdır. Konusu nedeniyle bazı çocuklar için zorlayıcı olabilir. Yetişkinin kitabı önce gözden geçirmesi ve çocuğun sorularına göre mola vermesi iyi olur. Hayvan deneylerini açıklamak için ürkütücü ayrıntılar veya ek görüntüler kullanmak gerekmez.

Basit bir açıklama yeterli olabilir: İnsanlar bazen bir şey öğrenmek için hayvanları kapatıp bedenlerinde işlemler yapıyor; biz hayvanların kendi hayatlarının olduğunu ve bunun için kullanılmamaları gerektiğini savunuyoruz. Çocuk daha fazlasını sorarsa bildiğiniz kadarını söyleyin, bilmediğinizi açık bırakın. Bütün bilim insanlarını aynılaştırmadan, tartışılan uygulamayı somut olarak anlatabilirsiniz.

Birinin özgürlüğü hiç yaşamamış olması, ona ihtiyaç duymadığı anlamına gelir mi? Bir ortamda doğmuş olmak, orada kalmayı kabul etmekle aynı şey midir? Farelerin başlangıçtaki durumunu bu sorularla düşünmek, kapatılmanın sıradan kabul edilmesini sorgulamaya yardımcı olabilir.

Dayanışma da konuşmanın bir parçasıdır. Aynı koşullarda bulunan kişiler farklı biçimlerde umut edebilir veya korkabilir. Birbirini desteklemek herkesin aynı duyguyu yaşamasını gerektirmez. Çocukla birlikte, bir arkadaşının korkusunu küçümsemeden nasıl yanında durabileceğini konuşabilirsiniz. Burada farelerin deneyimini yalnızca insanlara verilecek bir cesaret dersine indirgemeden, onların kendi yaşamına dönmek önemlidir.

Hayvan hakları, adalet ve dayanışma üzerine birlikte okumak isteyen çocuklara, ebeveynlere ve öğretmenlere öneriyoruz. Sınıf veya kütüphane grubunda ele alınacaksa içerik baştan açıklanmalı; katılmak istemeyen çocuklara başka bir okuma seçeneği sunulmalıdır. Paylaşmak istemeyenlerden duygu veya kişisel deneyim anlatmaları beklenmemelidir.

Okuma sonrasında fareler için birer isim düşünmek, ardından bir yaşamın değerli olması için ona bizim isim vermemizin gerekip gerekmediğini konuşmak anlamlı olabilir. İsim koyma etkinliği bizi yeniden merkeze taşımamalı: Bu iki fare, biz onları tanımadan önce de önemliydi. Soruların hepsini aynı gün sormak yerine çocuğun en çok ilgilendiği bir tanesiyle devam edebilirsiniz.

Sonuçları açıklamadan konuşmak için önce herkesin kitapta aynı noktaya geldiğinden emin olun. Soruların tek bir doğru yanıtı yok; düşüncelerinizi metindeki ayrıntılarla birlikte ele alabilirsiniz.

1. 0067 ve 0521’in numaralarla anılması sana ne düşündürüyor?
2. Hiç görmediğin bir yeri veya yaşamadığın bir hayatı nasıl hayal edebilirsin?
3. Birinin bir yerde doğması, hep orada yaşamak istediğini gösterir mi?
4. Farelerin umutları farklıysa birbirlerine nasıl destek olabilirler?
5. Bir hayvanı adını bilmeden de önemseyebilir miyiz? Nasıl?