Hayvanları kullanmadan yemek hazırlamak
Bitkisel et alternatifleri
Köfte, sote, dürüm veya bir makarna sosunu hayvan bedenlerini kullanmadan hazırlayabiliriz. Hazır bitkisel ürünler bir seçenek; baklagiller, mantarlar ve soya gibi malzemelerle de pek çok tanıdık yemeği uyarlayabiliriz.
Önce tarifte neye ihtiyaç duyduğunuzu belirleyin.
Bir sos için küçük taneli bir harç, sote için parçalı bir doku veya köfte için birbirini tutan bir karışım gerekebilir. Bu özellikleri bitkisel malzemelerle sağlayabiliriz. Önce hazırlayacağınız yemeğin ihtiyacını belirleyin.
Taneli sos ve iç harcı
Soya kıyması; haşlanmış mercimek ve ince doğranmış mantar
Suyunu kontrol ederek kavurun; baharatı yemeğe göre ayarlayın.Köfte ve burger
Fasulye, mercimek veya nohut; hazır vegan köfte
Bağlayıcılık için yulaf, galeta unu veya uygun bir un kullanın.Sote, şiş ve dürüm
Tofu, soya küpü, seitan veya istiridye mantarı
Marine etme, kavurma ve sos yemeğin karakterini belirler.Lifli, didiklenmiş dolgu
İstiridye mantarı
Mantarları lifleri boyunca şeritlere ayırıp kavurun.Geleneksel yemekler
Mercimek, nohut, fasulye, bulgur ve sebzeler
Bazen mevcut bitkisel tariften başlamak daha pratiktir.Satın alabileceğiniz seçenekler
Ürünleri marka adına göre değil, içerik ve kullanım amacına göre değerlendirin.
Soya kıyması ve soya küpü
Kuru soya kıyması ve soya küpü iç harçlarda, soslarda, sotelerde veya dürümlerde kullanılabilir. Ön hazırlama ve pişirme süreleri ürüne göre değişir; ambalajdaki talimatı izleyin.
Soya ürününün lezzeti, hazırlama yöntemi ve birlikte kullanılan soğan, salça, baharat ve soslarla şekillenmektedir. Hazırladıktan sonra fazla suyunu uzaklaştırmak kavrulmayı kolaylaştırabilir.
Tofu, tempeh ve seitan
Tofu soya bazlıdır; sert çeşitleri kızartma ve soteye, ipeksi çeşitleri daha yumuşak karışımlara uygundur. Tempeh fermente bir üründür ve çoğunlukla soyadan yapılır. Seitan buğday gluteninden hazırlanır; daha çiğnenebilir bir doku verir.
Bu ürünlerin bulunabilirliği farklıdır. Seitan gluten içerir; soya veya glutenle ilgili bir alerjiniz ya da çölyak hastalığınız varsa uygun seçeneği ayrıca değerlendirin.
.jpg){kind=link}
Hazır bitkisel köfte, burger, sosis, döner ve kebap
Soya, bezelye veya buğday proteini gibi malzemelerle hazırlanmış bitkisel köfte, burger, sosis, döner ve kebap çeşitleri bulunmaktadır. Bu ürünler tanıdık yemekleri hayvan bedenlerini kullanmadan hazırlamayı kolaylaştırabilir; bulunabilirlik satış noktasına göre değişir.
“Vejetaryen” veya “etsiz” ifadesi tek başına vegan olduğu anlamına gelmez; üretiminde hayvanların beden çıktıları kullanılmış olabilir. İçindekiler listesini ve varsa vegan işaretini kontrol edin. Protein, tuz ve diğer besin değerleri de üründen ürüne değişir.
Evde hazırlayabileceğiniz seçenekler
Bir seçeneği açarak malzemeleri ve hazırlama adımlarını okuyun. İlk denemede küçük bir miktar hazırlayıp sonucu kullandığınız tarife göre değerlendirin.
Fasulye ve yulaf köftesi
Malzemeler
- 2 adet 400 g konserve fasulye; süzülmüş ve durulanmış
- 60 g yulaf ezmesi
- 2 yemek kaşığı soya sosu
- İsli kırmızı biber, karabiber ve isteğe göre kimyon
- Tava için az miktarda yağ
Hazırlama
- Fasulyeleri çatalla ezin; yulafı, soya sosunu ve baharatları ekleyin.
- Karışımı birleştirip küçük köfteler oluşturun. Çok ıslaksa az miktarda yulaf ekleyin.
- Hafif yağlanmış tavada iki yüzünü kızartın; içinin de iyice ısınmasını sağlayın.
Soya sosu tuzlu olduğu için ayrıca tuz eklemeden önce tadını kontrol edin. Burger olarak, salatanın yanında veya bir dürümün içinde kullanabilirsiniz.
Mercimekli ve mantarlı iç harcı
Malzemeler
- 1 su bardağı haşlanmış, süzülmüş yeşil mercimek
- 200 g mantar
- 1 küçük soğan
- 1 yemek kaşığı salça
- Az miktarda yağ; karabiber, kimyon ve isteğe göre kekik
Hazırlama
- Soğanı küçük doğrayıp yağda yumuşatın.
- İnce doğradığınız mantarları ekleyip suyunu büyük ölçüde çekene kadar pişirin.
- Salçayı, mercimeği ve baharatları ekleyerek birkaç dakika birlikte kavurun.
Börek, dolma veya makarna sosu için başlangıç harcıdır. Sos yapacaksanız domates ve su ekleyebilirsiniz; börek için daha kuru bir harç hazırlayın. Bu önerinin ölçülerini kullandığınız tarife göre ayarlayın.
Un yıkama yöntemiyle seitan
Malzemeler
- 600 g beyaz buğday unu; tercihen protein oranı %10’un üzerinde
- Yaklaşık 375 ml su; yıkamak için ayrıca soğuk su
- Üzerini örtecek kadar sebze suyu; isteğe göre sarımsak ve baharatlar
Hazırlama
- Unu suyla birleştirip pürüzsüz, esnek bir hamur oluşana kadar 10–15 dakika yoğurun.
- Üzerini soğuk suyla kapatıp 1–2 saat dinlendirin.
- Suyu değiştirip hamuru suyun içinde yoğurarak yıkayın. Su yoğun biçimde beyazlaşınca süzgeç yardımıyla değiştirin; hafif bulanık kalana ve hamur esnek bir kütle haline gelene kadar sürdürün.
- Süzgeçte 20–30 dakika dinlendirin. Uzatıp düğümleyin veya şeritlere ayırıp örün.
- Sebze suyunda, harlı kaynatmadan, çok kısık ateşte yaklaşık 2 saat pişirin.
- Bir miktar pişirme suyuyla kaba alın; soğutup buzdolabında 4–8 saat dinlendirin. Dilimleyerek veya liflerine ayırarak sote, dürüm ve diğer yemeklerde kullanın.
Not: Gluten içerir.
İstiridye mantarlı dürüm dolgusu
Malzemeler
- 250 g istiridye mantarı
- 1 yemek kaşığı zeytinyağı
- Kırmızı biber, kekik ve karabiber
- İsteğe göre 1 tatlı kaşığı soya sosu
Hazırlama
- Mantarları lifleri boyunca şeritlere ayırın.
- Geniş, sıcak bir tavada yağı ekleyip mantarları fazla üst üste yığmadan pişirin.
- Suyu azalıp yüzeyi renk alınca baharatları ekleyin; lavaş ve sebzelerle servis edin.
Mantar bu yemekte doku sağlar; baklagiller veya soya ürünleriyle aynı protein içeriğine sahip olduğunu varsaymayın. Dürümün yanına nohutlu bir salata veya başka bir baklagil yemeği de ekleyebilirsiniz.
Hazırlarken aklınıza takılabilecekler
Hazır alternatif almak zorunda mıyım?
Hayır. Mercimek, kuru fasulye, nohut ve bulgurla hazırlanabilecek çok sayıda yemek vardır. Bazı tarifleri uyarlamak için de soğan, salça, mantar ve baharatlar yeterli bir başlangıç sağlar. Hazır ürünler kolaylık sunabilir; veganlığın koşulu değildir.
Her alternatif protein açısından birbirinin yerine geçer mi?
Hayır. Mantarın bir yemekte doku sağlaması, tofu ya da baklagillerle aynı besin içeriğini taşıdığı anlamına gelmez. Öğünün bütününü planlayın. Protein ihtiyacını hayvanları kullanmadan karşılamakla ilgili sayfamızı okuyun →
Köftelerim dağılıyorsa ne yapabilirim?
Karışım çok sulu olabilir veya yeterince ezilmemiş olabilir. Suyunu süzün, bir kısmını daha iyi ezin ve az miktarda yulaf ya da galeta unu ekleyin. Küçük köfteler yapmak ve çevirmeden önce yüzeyinin pişmesini beklemek de yardımcı olabilir.
Alışılageldik tadı nasıl sağlayabilirim?
Soğan, sarımsak, salça, kavurma, isli baharatlar, kekik ve soslar önemli bir rol oynar. Yemeğin biçimini ve baharatlarını koruyarak bitkisel malzemelerle yeni lezzetler geliştirebilirsiniz. Alıştığımız bir yemeğin bütün özelliklerini birebir yeniden üretmek, hayvan kullanımını sonlandırmanın koşulu değildir.
Bitkisel ürünlere sosis, köfte veya döner gibi adlar vermek doğru mu?
Sosis, köfte ve döner birer hayvan adı değil; yiyeceklerin biçimini, hazırlanma veya sunulma yöntemini anlatan adlardır. Bu biçimler bitkisel malzemelerle de hazırlanabilir. Bugün bazı kişilerde hayvan etini çağrıştırmaları, bu adların zorunlu olarak hayvan kullanımıyla özdeş olması gerektiği anlamına gelmez.
Bununla birlikte, “vegan tavuk döner” gibi ifadeler doğrudan bir hayvanın adını içermektedir. Ürün bitkisel olsa da bu adlandırma, hayvanı yenilecek bir şey olarak görme alışkanlığını sürdürmesi bakımından sakıncalıdır. Ürünün içeriği ile onu adlandırırken kullandığımız dili ayrı ayrı değerlendirmeliyiz.
Bu nedenle doğrudan hayvan adı kullanmak yerine malzemeyi, biçimi veya dokuyu anlatan adları tercih etmenizi öneriyoruz. Örneğin “vegan tavuk döner” yerine “vegan beyaz et döner”; malzemesine göre “soya döner” veya “seitan döner” denilebilir. “Beyaz et” ifadesi bugün hayvanları çağrıştırabilse de doğrudan bir hayvan adı kullanmadan ürünün özelliklerini anlatmaya yönelik bir öneridir.
Amacımız yalnızca adları değiştirmek değildir. Hayvanların bedenlerini yiyecek kaynağı olarak görmediğimiz bir toplumu birlikte inşa ederken, tanıdık yemek biçimlerinin anlamları da değişebilir. Zamanla sosis, köfte ve döner gibi adlar, hayvanları kullanmayı çağrıştırmadan bitkisel malzemelerle hazırladığımız yemekleri anlatabilir.