Bahçeyi hayvanları kullanmadan tasarlamak

Bir pencere önündeki fesleğenden apartmanın ortak bahçesine kadar, yetiştirdiğimiz bitkilerle ilgilenirken hayvanların kullanılmama hakkını da gözetebiliriz. Bunun için hayvan yetiştirmek, hayvan gübresi satın almak veya böcekleri öldürmek üzerine kurulu yöntemlerle yetinmek zorunda değiliz.

Permakültür, alanın suyu, toprağı, bitkileri ve ihtiyaçları arasındaki ilişkileri düşünerek yapılan bir tasarım yaklaşımıdır. Ancak permakültür adı taşıyan her uygulama vegan değildir: Tavukları yumurta veya toprağı eşeleme, ördekleri sümüklüböcekleri yeme, arıları bal üretme amacıyla sisteme katmak da hayvan kullanımıdır. Vegan bir tasarımda hayvanları üretim aracına dönüştüren bu görevleri yeniden düşünürüz.

Önce güneşin hangi saatlerde geldiğini, rüzgârı, suya erişimi ve ayırabileceğiniz zamanı gözlemleyin. Bulunduğunuz iklime ve alana uygun az sayıda bitkiyle başlayın. Türkiye’nin bütün bölgeleri için tek bir ekim takvimi veya sulama ölçüsü yoktur. Yerel yetiştirme bilgisinden yararlanırken önerilen girdilerin ve yöntemlerin hayvan kullanımına dayanıp dayanmadığını ayrıca sorun.

Yukarı dön ↑

Toprağı ve bitkileri neyle besleyebiliriz?

Bitkisel kompost, yaprak çürüntüsü ve uygun yeşil gübre bitkileri hayvansal girdilere dayanmayan seçeneklerdir. Yeşil gübre, toprağı örtmek ve organik madde sağlamak üzere yetiştirilen bitkilere denir; hayvan gübresi değildir. Ekim nöbeti de aynı yerde farklı bitki gruplarını sırayla yetiştirmektir. Hangi yöntemin uygun olduğu alana, mevsime ve bitkinin ihtiyaçlarına bağlıdır.

• Toprak ve gübre paketinin bileşenlerine bakın: Çiftlik gübresi, kan–kemik unu, balık unu, boynuz veya tüy unu gibi girdileri sorun. “Organik”, “doğal” ve “solucan gübreli” ifadeleri veganlık güvencesi değildir.
• Hazır besin karışımlarında bitkisel veya mineral kaynakları ürün bazında doğrulayın. Her bitkiye aynı besini ve aynı miktarı vermeyin; etiketteki kullanım ölçüsüne uyun.
• Olgun kompost toprağı iyileştirebilir; bütün bitkiler için tek başına eksiksiz saksı harcı değildir. Kaktüs, orkide veya fide için farklı yapı ve drenaj gerekebilir.

Bitkisel yüzey örtüsü, yani malç, toprağın üstüne serilen uygun yaprak, budama artığı veya benzeri malzemedir. Nem kaybını ve yabancı ot çıkışını azaltmaya yardımcı olabilir. Her yere çok kalın bir tabaka yığmak yerine bitkinin ve alanın koşullarını izleyin. Yeşil gübre hakkında →

Yukarı dön ↑

Vegan kompost: mutfak ve bahçe artıklarını değerlendirin

Kompost, organik artıkların ayrışmasıyla oluşan bir toprak iyileştiricisidir. Hayvansal malzeme eklemek gerekmez. Bitkisel mutfak artıklarıyla kuru bahçe malzemelerini birleştirebilirsiniz. Aşağıdaki başlangıç planı havalanan bir bahçe kompostu içindir; kapalı bir mutfak kovasında biriktirilen artıklar kendiliğinden aynı sisteme dönüşmez.

“Yeşil” ve “kahverengi” burada yalnızca renk anlatmaz; malzemenin nemi ve bileşimiyle ilgili pratik bir ayrımdır. Karışıma hayvan gübresi, yumurta kabuğu, et, süt ürünü veya hayvansal katkı eklemeyin. Başlangıçta yağlı, tuzlu pişmiş yemekleri ve hastalıklı bitki parçalarını da dışarıda tutun; bunlar için yerel atık toplama seçeneklerini araştırabilirsiniz.

1. Alana uygun, hava alabilen ve fazla suyu boşaltabilen bir kompost kabı ya da bölmesi seçin. Bahçede doğrudan toprak üstüne kurulabilir.
2. Artıkları küçük parçalara ayırın; nemli ve kuru malzemeleri karıştırın. Tek bir malzemeyi büyük yığınlar halinde eklemeyin.
3. Karışımı izleyin: Aşırı ıslak ve kötü kokuluysa kuru malzeme ve havalandırma; çok kuruysa kontrollü nemlendirme gerekebilir.
4. Olgunlaşması için zaman tanıyın. Koyu, ufalanabilir ve topraksı kokulu bir yapı oluşmalı; belirgin biçimde ayrışmamış parçaları sonraki karışıma bırakabilirsiniz.

Süre; hacim, sıcaklık, nem ve karıştırmaya göre değişir; birkaç günde hazır olacağı beklentisine girmeyin. Balkonda bu koşulları sağlayamıyorsanız ortak kompost alanına düzenli katkı vermek daha uygulanabilir olabilir. Kompostun koşulları ve olgunlaşması →

Yukarı dön ↑

Solucan satın almadan da kompost yapılabilir mi?

Evet. Solucan satın alıp çoğaltmaya ve onları gübre üretiminde kullanmaya dayanan bir sistem kurmak zorunda değiliz. Bitkisel artıkların mikroorganizmalarla ayrıştığı kompost yöntemleri vardır. Hayvanları bir üretim girdisi olarak satın almaktan farklı olarak, açık bir kompost alanına kendiliğinden gelen solucanların ve diğer hayvanların orada bulunması hayvan kullanımı değildir.

Kompostu hayvanlardan arındırmaya çalışmayın. Alanı taşırken veya karıştırırken içinde yaşayanları gözetin; kesici aleti yığına gelişigüzel saplamayın. Bahçede doğal olarak bulunan hayvanlarla bir alanı paylaşmak, onları yetiştirip çalıştırmakla aynı ilişki değildir.

Yukarı dön ↑

Böcekleri öldürmeden bitkileri korumak

Bir yaprakta böcek bulunması her zaman müdahale gerektiğini göstermez. Önce türü ve gerçekten oluşan zararı anlamaya çalışın. Birkaç yenmiş yaprakla yaşamak da mümkündür. Hedef, bahçeyi hayvansız hale getirmek değil, bitki yetiştirmeyi hayvanları öldürmeye dayandırmamaktır.

• Önce koşulları düzeltin: Bitkiye uygun ışık, saksı, sulama ve dikim aralığı sağlayın. Bitkileri düzenli gözlemleyin.
• Fideleri korumak için uygun bir örtü veya böcek tülü düşünülebilir. Altında hayvan kalmadığını kontrol edin; gevşek ağlarla hayvanların dolanabileceği düzenekler kurmayın. Örtü sıcaklık, nem ve tozlaşmayı etkileyebilir; her bitkiye her mevsim uygun değildir.
• Evde pencere sinekliği ve giriş açıklıklarının kapatılması, içeri girişi önlemeye yardımcı olabilir. Yaprak üstündeki hayvanı ezmeden uzaklaştırmak mümkünse yumuşak bir fırça veya kapla, türüne uygun ve korunaklı yakın bir yere aktarabilirsiniz; bu her tür için aynı derecede uygulanabilir bir çözüm değildir.
• Yapışkan levha, boğucu bira tuzağı, tuz ve öldürücü tozlar bu rehberin önerisi değildir. Sabun, yağ veya bitki özütü içeren ev karışımları da böcekleri öldürebilir; “doğal” olmalarını zararsızlık saymayın.
• Satın alınmış uğurböceği, avcı böcek veya parazit hayvanlarla başka hayvanları öldürtmek de hayvan kullanımına dayanır. Bahçedeki doğal ilişkilerle ticari olarak hayvan satın alıp salmak farklıdır.

Bakır şerit, kahve telvesi veya keskin kabukların her koşulda işe yaradığı yönündeki iddialara güvenmeyin. Yöntemin kanıtını ve hayvan üzerindeki etkisini birlikte sorun. Böcek tülünün olanakları ve sınırları; sümüklüböcekler ve salyangozlar.

Yukarı dön ↑

Saksılar, çiçek bakımı ve küçük alanlar

Yeni aldığınız bitkiyi önce gözlemleyin; bakımını öğrenene kadar diğer saksılardan ayrı tutabilirsiniz. Bitkinin ışık, sıcaklık ve su ihtiyacını öğrenip buna göre bir yer seçin. Her pazar sulamak gibi sabit bir takvim yerine toprağın durumunu izleyin. Gereksiz sulama bitkiye de sorun yaratabilir.

Saksı çevresindeki küçük sinekler, sürekli ıslak kalan yetiştirme ortamıyla ilişkili olabilir. Bitkinin dayanabildiği ölçüde yüzeyin kurumasına izin vermek ve drenajı kontrol etmek yardımcı olabilir. Nem isteyen bir bitkiyi tamamen kurutmak çözüm değildir. Yetişkin sineklerin görülmesi, yerleşmiş bitkinin mutlaka zarar gördüğü anlamına da gelmez. Saksı sinekleri hakkında →

Çiçekçi veya fidanlığa yalnızca bitkiyi değil, hazır toprağa ve sonradan eklenen gübreye ne katıldığını da sorabilirsiniz. Bir orkideye uygun karışımla bir sukulente uygun karışım aynı olmayabilir. Yaprak sararmasını otomatik olarak “böcek sorunu” saymayın; bakım koşullarını da inceleyin.

Yukarı dön ↑

Ortak bahçe ve permakültür atölyesinde ne sorabilirim?

• Toprak, kompost ve bitki besinlerinde hangi girdiler kullanılıyor?
• Solucan üretimi, arıcılık veya başka bir hayvan kullanımına katılmam bekleniyor mu?
• Bitkileri korumak için ilaç, tuzak veya satın alınmış hayvan kullanılıyor mu?
• Hayvan kullanılmayan ayrı bir yetiştirme alanını ve bitkisel kompostu birlikte planlayabilir miyiz?

Bahçeyle ilgilenmek vegan olmanın bir koşulu değildir. Kendi alanımızda geliştirebildiğimiz yöntemler, satın aldığımız her domatesin bütün üretim aşamalarını denetlemek zorunda olduğumuz anlamına gelmez. Bitkisel tarımda hayvan kullanımı ve kontrol edemediğimiz dolaylı kullanımlar →

Yukarı dön ↑