Menü

Nasıl?

Nasıl vegan olurum?

Vegan olmak bir şeylerden feragat etmek ya da fedakarlıkta bulunmak değildir. Veganlık, hakkımız olmayanı kullanmaya son vermek, adalet anlayışımızı özgürleştirmektir.

Nereden Başlamalı?

Vegan olmayı sizi zorlayacak bir kısıtlamalar zinciri olarak düşünmeyin. Kendi değerlerinize uygun bir yaşama adım atıyor, hayvanlara zarar vermeden ve onları öldürmeden yaşamayı öğreniyorsunuz. Bu sizi kısıtlayan değil, özgürleştiren bir deneyimdir. 

Unutmayın, veganlık toplumsal adalete dair bir meseledir, bir inanış ya da hayırseverlik meselesi değildir. Başka bir deyişle, vegan olduğunuzda bir gruba katılmış ya da büyük fedakarlıklarda bulunmuş olmazsınız, sadece adalete dair üstünüze düşeni yapmış olursunuz. Bir parça etin ya da bir parça peynirin birilerinin yaşamından daha değerli olduğunu hiçbirimiz düşünmeyiz. Vegan olmak sadece düşüncelerimize uygun olan davranışı hayata geçirmektir. Keyfi çıkarlarımız için birer eşya gibi davrandığımız hayvanları düşündüğümüzde, bunu yapmak oldukça kolay olacaktır. 

Gündelik yaşam

Hayvan kullanımını hayatımızdan çıkarmak.

Yemek, giyim, bakım ve diğer alanlarda hayvan kullanımına son vermek için ilgili rehberler.

Yiyecekler

Öğünler, tarifler ve içerik etiketleri.

Rehberi aç →

Giyim

Kumaşlar, ayakkabılar ve aksesuarlar.

Rehberi aç →

Bakım ve temizlik

Kişisel bakım, kozmetik ve temizlik ürünleri.

Rehberi aç →

Hayatın diğer alanları

Eğlence, hayvanların bakımı ve günlük yaşamın diğer alanları.

Rehberi aç →

Gündelik yaşamda uygulama

Vegan olurken karşılaşılan sorular.

Ürün kontrolü, dışarıda yemek, ortak yaşam, tarifler ve başlarken karşılaşılan diğer sorular.

Bir ürünün vegan olduğunu nasıl kontrol ederim?

Önce içindekiler listesini okuyun

Ürünün içindekiler listesini inceleyin. Et, balık, süt ürünleri, yumurta, bal, jelatin veya başka hayvansal bir malzeme varsa ürünü kullanmayın. Tanımadığınız bir içerik ya da katkı maddesi varsa kaynağını araştırın; E kodlarını ezberlemek zorunda değilsiniz.

Ürünlerin içeriği zamanla değişebilir. Daha önce vegan olduğunu kontrol ettiğiniz bir ürünü yeniden alırken de etiketi okuyun; önceki kontrolünüzün hâlâ geçerli olduğunu varsaymayın.

Vegan logosunu kontrol edin

Ambalajda vegan logosu veya sertifikası olup olmadığına bakın. Güvenilir bir vegan sertifikası ürün kontrolünü kolaylaştırır. Logonun hangi kuruluş tarafından verildiğini ve hangi koşulları kapsadığını inceleyin. Vegan logosu bulunmaması, ürünün vegan olmadığı anlamına gelmez.

Emin olamadığınızda yapay zekâdan yardım alın

İçindekiler listesi ve logo kontrolünden sonra hâlâ belirsizlik varsa listeyi bir yapay zekâ aracına yapıştırabilir veya fotoğrafını okutabilirsiniz. Hayvansal içerikleri ve kaynağı belirsiz maddeleri ayrı ayrı göstermesini isteyin; fotoğrafın tamamının doğru okunduğunu kontrol edin. Bazı maddeler farklı kaynaklardan üretilebildiği için yalnızca içerik adı veya E kodu kesin cevap vermeyebilir. Belirsizlik sürüyorsa üreticinin ürün bilgisini araştırın veya doğrudan sorun.

Örnek prompt

“Bu içindekiler listesini veganlık açısından incele. Hayvansal içerikleri belirt. Kaynağı etiketten anlaşılamayan maddeleri ayrı listele; kesin bilgi olmadan vegan olduğunu söyleme. Belirsiz maddeler için üreticiye hangi soruları sormalıyım?”

“Eser miktarda içerebilir” ne demek?

“Eser miktarda süt/yumurta içerebilir” gibi bir uyarı, bu maddelerin ürüne bilerek eklendiğini söylemez. Üretim veya paketleme sırasında, hayvansal ürünlerle aynı ortamın ya da ekipmanın kullanılması nedeniyle istem dışı bulaşma ihtimalini bildirir. İçindekiler listesinde süt bulunmasıyla ayrıca “süt içerebilir” uyarısı bulunması aynı şey değildir.

Türkiye’de bu tür ihtiyati alerjen bildirimleri, ilgili risk değerlendirmesi koşulları çerçevesinde üreticinin isteğine bağlı olarak yapılır. Dolayısıyla uyarının bulunmaması da ürünün hayvansal ürünlerden ayrı bir ortamda üretildiğini veya bulaşma ihtimali olmadığını garanti etmez.

Hayvansal ürünlerle aynı üretim ortamını paylaşmak ve bulaşma ihtimali elbette rahatsız edici bir durumdur. Bunu ideal ya da arzu edilir bir üretim biçimi olarak görmüyoruz. Ancak hayvan kullanımının yaygın olduğu, vegan olmayan bir toplumda yaşamak bu tür istem dışı temasları tümüyle önleyemememizi de beraberinde getiriyor. Üretiminde hayvansal içerik kullanılmayan, ancak üretildiği ortamdan ötürü bu uyarıyı taşıyan söz konusu ürünleri kullanmaya devam edebiliriz. Elbette ideal olan, hayvan bedenlerinin ve beden çıktılarının kullanılmadığı, dolayısıyla da bulaşmadığı bir dünya. Bu dünyaya doğru birlikte yol alacağız.

Gıda alerjiniz varsa bu değerlendirme ürünün sizin için güvenli olduğu anlamına gelmez; alerjen uyarılarını ayrıca dikkate alın.

Kozmetik ve temizlik ürünlerinde içerik tek başına yeterli mi?

Hayır. İçeriğin yanı sıra ürünün ve bileşenlerinin hayvanlar üzerinde denenmesi meselesini de araştırın. Hayvansal içerik bulunmaması, hayvan deneyi yapılmadığını tek başına göstermez. “Hayvanlar üzerinde test edilmemiştir” ifadesi de tek başına içeriğin hayvansal olmadığını söylemez. Üreticinin açıklamalarını ve varsa sertifikanın hangi koşulları kapsadığını kontrol edin.

Kaynaklar: Tarım ve Orman Bakanlığı etiketleme kılavuzu; The Vegan Society: iz miktarda içerikler; Vegan Trademark standartları.

[Yukarı Dön]
Dışarıda yemek yerken veya misafirlikte ne yapabilirim?

Önceden hazırlanmak işinizi kolaylaştırır. Gideceğiniz yerin menüsünü inceleyin, gerekiyorsa önceden iletişime geçin. HappyCow gibi uygulama ve sitelerden vegan işletmeleri veya vegan seçenek sunan yerleri araştırabilirsiniz. Mekânın güncel menüsünü ve çalışma saatlerini ayrıca kontrol edin; listelenmiş olması her yemeğin vegan olduğu anlamına gelmez.

Menüde veya ürün açıklamasında “vejetaryen”, “bitkisel” ya da “sütsüz” yazması, tek başına vegan olduğu anlamına gelmez. Vejetaryen bir yemek süt veya yumurta, sütsüz bir ürün ise başka hayvansal içerikler barındırabilir. Bu ifadelerle yetinmeyin; malzemeleri ve hazırlanışını ayrıca sorun.

Yemeğin adından veya görünüşünden karar vermek yerine nasıl hazırlandığını sorun. Et görünmeyen bir pilavda tereyağı ya da et suyu, bir çorbada krema, bir hamur işinde süt veya yumurta bulunabilir. Sosları ve servis sırasında eklenen malzemeleri de belirtin.

“Ben veganım; et, balık, süt ürünleri, yumurta, bal veya başka hayvansal malzemeler kullanmıyorum. Bu yemeğin içinde, sosunda ya da hazırlanışında bunlardan biri var mı? Hayvansal malzeme kullanmadan hazırlanabilir mi?”

Misafirliğe giderken bunu son anda söylemek yerine ev sahibiyle önceden konuşun. Hayvansal malzemeleri açıkça belirtin; birlikte uygun bir yemek kararlaştırabilir veya paylaşmak üzere vegan bir yemek götürebilirsiniz. Yolculukta ya da seçeneklerin belirsiz olduğu bir yerde yanınızda uygun bir öğün veya atıştırmalık bulundurmak da hazırlığın bir parçasıdır.

Hazırlık yapmak, hayvan kullanımına ilişkin sınırınızı esnetmek değildir. Bu sınırı koruyarak yemek yiyebilmek için önceden bilgi edinmek ve plan yapmaktır.

HappyCow hakkında: uygulamanın kendi açıklaması.

[Yukarı Dön]
Ailemle veya ev arkadaşlarımla yaşarken nasıl vegan olabilirim?

Önce kendi sınırınızı açıkça ifade edin: hayvansal ürünleri kullanmayacağınızı, satın almayacağınızı ve kendi yemeğinizde bulunmasını istemediğinizi söyleyin. Aynı evdeki herkesin aynı anda vegan olması, sizin vegan olabilmenizin ön koşulu değildir.

Ortak alışverişte kendi ihtiyaçlarınızı açık bir listeyle belirtin. Ortak bütçe kullanıyorsanız, hayvansal ürünlerin kendi alışveriş payınızdan alınmamasını konuşun. Bakliyat, sebze, tahıl ve diğer vegan malzemelerle hazırlanabilecek ortak yemekleri birlikte planlayabilirsiniz.

Yemek hazırlanırken hayvansal malzemeyi sonradan ayıklamak yerine, kendi porsiyonunuzun baştan vegan hazırlanmasını isteyin. Örneğin uygun malzemelerle hazırlanmış ortak bir yemeğe sizin porsiyonunuz ayrılmadan tereyağı, yoğurt veya başka hayvansal içerik eklenmemesi konusunda anlaşın. Raf veya kap ayırmak gerekiyorsa bunu da netleştirin.

Giyim, kişisel bakım ve temizlik alışverişlerini de bu konuşmaya dahil edin. Ortak kullanılan bir ürün bittiğinde hangi vegan ürünle değiştirileceğini birlikte belirlemek, her alışverişte aynı belirsizliği yaşamayı önler.

“Ben hayvanları kullanmayı hayatımdan çıkarıyorum. Benim için alınan ve hazırlanan şeylerde hayvansal malzeme olmamasını istiyorum. Ortak alışverişi ve yemek hazırlığını buna göre konuşabilir miyiz?”

Bu konuşmayı bir izin talebine dönüştürmeniz gerekmez. Kendi kullanımınıza ilişkin kararınızı açıklayıp evde bunun nasıl uygulanacağını somutlaştırabilirsiniz.

[Yukarı Dön]
Sık yaptığım yemekleri nasıl vegan hazırlayabilirim?

Tarifteki hayvansal malzemelerin hangi işlevi gördüğünü belirlemekle başlayın. Bir malzeme kıvam vermek, bağlamak, kabartmak veya yağ sağlamak için kullanılıyor olabilir; alternatifini bu işleve göre seçmek gerekir. Yumurta yerine kullanılabilecekler ve vegan tarifler bölümlerinden yararlanabilirsiniz.

Aşağıdaki yardımcı, tarifiniz için ayrıntılı bir veganlaştırma isteği hazırlar. İsteği kopyalayıp kullandığınız yapay zekâ aracına yapıştırabilirsiniz. Burada otomatik AI cevabı üretilmez.

[Yukarı Dön]
Ya kendimi hazır hissetmiyorsam?

Siz de hayvanları önemseyen ama tüm hayvan kullanımlarını hayatından çıkartma fikrine şu tepkiyi verenlerden misiniz?: “Ben de vegan olmayı düşünüyorum, ama kendimi buna hazır hissetmiyorum.”

Oysa kendinizi vegan olmaya tamamıyla hazır hissettiğiniz sihirli bir anı beklemeniz gerektiği fikri bir yanılgıdır. Dahası, bu bekleyiş esnasında tarafsız kalmış olmazsınız, hayvanların esaretinden ve ölümünden yana tavır almış olur ve bunların doğrudan faili olmaya devam edersiniz.

Vegan olmak için kendinizi hazır hissedeceğiniz sihirli bir anı beklemek, kıyıda durup suya alışmayı beklemeye benzer (elbette bir farkla, kıyıda durduğunuz için ölmeye veya esarete doğmaya devam eden kişiler yoktur), ne var ki suya atlamadığınız sürece bu hiçbir zaman gerçekleşmeyecektir, olsa olsa zaman geçtikçe fikirden uzaklaşır, yaptığınız haksızlığı meşru gibi gösterecek bahaneler üretmeye başlarsınız.

Vegan olmak kolaydır. Sihirli bir anı beklemeyin ya da “küçük adımlarla ilerlemek” gibi yanılgılara kapılmayın. Bunun yerine bir sonraki öğününüze oturduğunuzda kendinize sorun, bu yemekten alacağınız keyif birilerinin ölümünü ve esaretini haklı çıkartıyor mu? Bir gün mutlaka vegan olacağınızı söylemenizin sebebi bu sorunun cevabının sizin için zaten “hayır” olması değil mi? Bu yemekten alacağınız keyfin birilerinin köle olarak yaşamasıyla, sömürülmesiyle ve öldürülmesiyle karşılaştırılamayacak olduğunun farkında olduğunuza göre tabağınıza hayvan bedeni ve beden salgılarını koymayın ve diğer öğünlerinizde de buna devam edin. Sadece yemekle sınırlı kalmayın, aynısını üzerinize bir şey giyerken, teninize bir kozmetik sürerken vs. de uygulayın.

İşte başladınız. İlk günler sizin için bir okul gibi olacak ve öğrenmeniz gereken her şeyi kısa sürede öğrenecek ve alışacaksınız.

Ve elbette bu site bu ilk günleri sizin için daha da kolay hale getirmek, size bir rehber sunmak ve yol göstermek için var. Umuyoruz ki gerçekten amacına ulaşır ve bu kararı verdiğiniz ilk günlerde size iyi bir yardımcı olur.  

Vegan olmanızın zor olduğunu mu düşünüyorsunuz. Bir de vegan olmamanızın hayvanlar için ne kadar zor olduğunu düşünün. 

[Yukarı Dön]
Adım adım mı, tek seferde mi?

Vegan olmaya karar veren bir kişinin düşebileceği en ciddi hatalardan biri “adım adım gitme yaklaşımını benimsemek” ya da “bir geçiş aşaması olarak vejetaryenliği kullanmak” olacaktır. 

Bu yaklaşımları benimseyen kişi, hayvan kullanımı içeren alışkanlıklarını, yine hayvan kullanımı içeren başka alışkanlıklarla değiştirecektir. Böylelikle hem hayvanlara zarar veren yeni alışkanlıklar edinmiş olacak hem de kendini hayvanlar için iyi bir şeyler yapıyor gibi hissediyor olacaktır.  Bu yanılgı pek çok kişinin yanıltıcı bir vicdan rahatlığına kapılmasına ve zarar verici alışkanlıklarını sürdürmesine sebep olur.

Üstelik, yukarıda da anlattığımız gibi, adım adım yaklaşmak kişiyi zorlar. Vejetaryenlik de dahil olmak üzere, geçiş aşaması yaklaşımları bütünsel bir anlayışa dayanmadığı yani bir ahlaki bütünlük sunmadığı için, uygulanan durum bir diyet gibi, kişinin kendini sınırlarması gibi algılanır. Hemen vegan olmaya karar vermek ve ertelemeden bu yönde harekete geçmek çok daha kolaydır, ama daha önemlisi doğru olandır.

Bir sonraki öğününüzde kendinize sorun. Alacağınız zevk gerçekten de bir başkasının acı çekmesine ve ölümüne değer mi?

[Yukarı Dön]
Peki ya zaten sahip olduğum navegan şeyler?

Dolabımızda asılı duran yün kazağı ya da çekmecemizde bekleyen deri kemeri yarın da kullanmaya devam etmenin, ya da buzlukta donmuş olarak duran hayvan bedeni parçalarını yemenin ve geçen gün satın aldığınız dolaptaki sütü içmenin hayvanların haklarını nasıl ihlal ettiğini anlamak ilk bakışta zor olabilir.

Oysa herhangi bir biçimde ya da miktarda kullandığımız bir hayvansal ürünle verdiğimiz mesaj, o ürünün geldiği hayvanı kendi malımız ve kaynağımız olarak gördüğümüz mesajıdır. Bu mesajı hem kendimize hem de çevremize veririz. Oysa hayvanların başına gelen her şeyin ilk kaynağı bu mesajdır.

Bugünden önce hayvanlarla ilgili kafamız karışıktı ve ahlaki değerlerimize uygun olan davranışın ne olduğunu kestiremiyorduk. Bu yüzden de sanki birer malmış gibi para karşılığı bu hayvan bedeni parçalarını aldık. Fakat bu hatayı bir kez yapmış olmamız, bu hatanın sonuçlarından yararlanmaya devam etmemizde hiçbir problem olmadığı anlamına gelmiyor. Onları satın almamız yanlıştı, bugün kullanmamız da yanlış. 

Aşağıdaki videoda bir hayvan barınağında yaşayan inek Herbie’nin bir topla oynadığını göreceksiniz:

Bir düşünün. İster bu sabah satın almış olun ister yıllar önce, ister mağazadan almış olun ister ikinci el dükkanından, onun ölmüş bedenini üzerinize giymek, onun sömürülmesiyle elde edilmiş sütü içmek doğru olur muydu?

Sokağımızda trafik kazası sonucu ölmüş olan kedilerin bedenlerine ne yapıyoruz? Onları “ziyan olmadan kullanılması gereken” birer eşya olarak mı görüyoruz? İnekleri, koyunları, balıkları, tavukları ve diğer hayvanları farklı görmemize sebep olan türcülükten kurtulmamız gerekmez mi?

[Yukarı Dön]
Vegan olmak bütçemi zorlayacak mı?

Hayır. Bir veganın beslenmek için ihtiyacı olan sebzeler, meyveler, bakliyatlar ve diğer yiyecekler yüksek bütçeler gerektirmez. Veganların kullandığı bitkisel ve sentetik giyim malzemeleri de hayvansal olanlara kıyasla çok daha ucuzdur. Vegan olmadan önce nasıl bir bütçeyle hayatta kalıyorsanız, vegan olduğunuzda da alışveriş alışkanlıklarınızı ve bütçenizi aynı şekilde ayarlayabilirsiniz. Bu sitedeki bilgilerin size bu konuda yardımcı olacağını umuyoruz.

Veganlığın yüksek bir bütçe gerektirdiği algısını yaratan hayvansal süt ve etin bitkisel muadillerinin piyasada yüksek fiyatlara alıcı bulmasıdır. Bu ürünlerin fiyatlarının yüksek olmasının sebebi veganların sayısının günümüzde görece az olması ve üreticilerin bu alanı bir “özel tüketim grubu” olarak görmesidir. Veganların sayısı arttıkça bu tarz ürünler de gittikçe normalleşecek ve daha fazla alternatif ortaya çıkacağından fiyatların mecburen düşmesine sebep olacak. Tabii ki ulaşmak istediğimiz nokta bunun çok daha ilerisi, piyasada “vegan ürün” diye ayrıca bir şeyin olmadığı, erişilebilen her şeyin vegan olduğu bir noktaya ulaşmamız gerekiyor, çünkü yiyecek ya da giyecek maddesi olarak satılan tüm ürünler vegan olmalı. Çünkü bir şey zaten vegan değilse ürün de değildir.

Dahası “veganlara özel olarak üretilen” gıdaların hiçbiri hayati bir önem taşımaz, özel olarak besleyici bir besin değerleri de yoktur. Eğer bütçeniz imkan tanıyorsa bunları keyifle tüketmenizde bir sakınca yoktur ancak eğer bütçeniz bunları satın almaya el vermiyorsa da, çok fazla bir şey kaybetmiş olmazsınız.

Yiyecek kısmında neleri yiyebileceğimiz ve nelerin aslında yiyecek olmadığı hakkında bilgi alabileceksiniz.

[Yukarı Dön]