Mija, Güney Kore’nin dağlarında Okja ile birlikte büyümüş bir çocuktur. Okja onun gündelik yaşamını paylaştığı, tanıdığı ve korumak istediği arkadaşıdır. Çok uluslu Mirando şirketi ise Okja’yı kendi projesinin parçası olarak görür. Şirketin onu alıp götürmesiyle Mija, arkadaşını geri getirmek için yola çıkar.

Bong Joon Ho’nun filmi, bu yolculukta arkadaşlığı, şirketlerin tanıtım dilini ve hayvanların yaşamları üzerindeki kararları yan yana getirir. Dağlardaki birlikte yaşam ile şirketin dünyası arasında yalnızca bir mekân farkı yoktur: Aynı hayvana bakıp bambaşka şeyler gören insanların amaçları karşılaşır. Mija’nın arayışı bu çatışmanın merkezindedir. Mizah ve macera hikâyeyi hareketli tutarken, hayvanların kullanılmasına ilişkin sahneler anlatının ağırlığını belirgin biçimde değiştirir. Film, bu yüzden hem bir arkadaşını arayan çocuğun yolculuğu olarak izlenebilir hem de o arkadaşın yaşamına kimin karar vereceği üzerinden düşünülebilir. Bu iki bakış birbirini tamamlayabilir.

Okja’nın düşünmeye açtığı güçlü meselelerden biri, tanıdığımız bir hayvanla kurduğumuz bağın başka hayvanların haklarına nasıl uzanabileceğidir. Mija için Okja’nın önemi bir ürünün fiyatıyla anlatılamaz. Onunla ortak bir geçmişi vardır; davranışlarını tanır ve başına gelenlerle ilgilenir. İzleyici de anlatı boyunca Okja’ya bir kişilik ve bir yaşam atfedebilir.

Bu yakınlık bir başlangıç olabilir. Fakat hayvan haklarını yalnızca özel bir bağa dayandırırsak tanımadığımız hayvanları dışarıda bırakırız. Bir hayvanın kullanılmama hakkı, birinin arkadaşı olmasına, sevimli bulunmasına veya hikâyesinin bize anlatılmış olmasına bağlı değildir. Okja’yı önemserken görünmeyen diğer hayvanların da aynı temel çıkarlara sahip olduğunu hatırlayabiliriz.

Filmde şirketin amaçları ile hayvanın yaşamı arasındaki gerilim, mülkiyet ilişkisi üzerine de düşünme alanı sağlar. Bir hayvanı yetiştirmiş, bakımını sağlamış veya onun için para harcamış olmak, bedenini ve yaşamını kendi amaçlarımıza göre kullanma hakkı verir mi? Bu soru, tek bir kötü yöneticiye veya tek bir şirkete indirgenemez. Gündelik hayatta sıradan sayılan hayvan kullanımlarında da karşımıza çıkar.

Dolayısıyla buradaki okuma, “büyük şirketlerden kaçınırsak sorun çözülür” sonucuyla tamamlanmamalıdır. Küçük bir işletme, yakın bir üretici veya daha iyi koşullar iddiası da bir başkasının bedenini kullanma hakkı yaratmaz. Filmin kurduğu kişisel yakınlığı, yalnızca sevdiğimiz hayvanı kurtarma arzusundan hayvanların kullanılmama hakkına doğru genişletebiliriz. Bu, eseri izlerken önerdiğimiz hayvan hakları perspektifidir; filmdeki her karakterin veya yöntemin bu yaklaşımı temsil ettiğini söylemiyoruz.

Okja, tek bir duyguda ilerleyen bir film değildir. Arkadaşlığın sıcaklığı, koşuşturma, gösterişli şirket sunumları ve kara mizah; esaret ve şiddetle karşılaşır. Bu geçişler nedeniyle yalnızca afişine veya çocuk karakterine bakarak ailece izlenebilecek hafif bir macera beklememek gerekir. Özellikle hayvanlara yapılanları gösteren bölümler ağır olabilir.

Şirketin söylediğiyle hayvana olan biteni karşılaştırarak izlemek, filmin ardından konuşmak için somut bir yol sunar. Bir başka yol da Okja’nın yalnızca Mija için taşıdığı değeri değil, kendi yaşamında ne istediğini düşünmektir. Birlikte izleyecekseniz içerik notunu önceden paylaşın; herkesin aynı sahnelere aynı biçimde dayanmasını beklemeyin. Hikâyenin önemli gelişmelerini burada açmadan, bu iki bakışın film boyunca izlenebileceğini söyleyebiliriz.

Bir hayvanı tanıdığımızda onun başına gelenleri kabul edilemez bulurken, tanımadığımız hayvanların aynı amaçlarla kullanılmasını neden görmezden gelebiliyoruz? Hayvanı önemsememiz için onunla kişisel bir geçmişimiz veya onu seven bir insanın hikâyesi olması gerekiyor mu?

İkinci olarak, bir şirketin kendisini sorumlu ve duyarlı göstermesi ile hayvanın kendi yaşamı üzerindeki denetimi arasında nasıl bir ilişki var? Bakımın daha iyi olduğunun söylenmesi, kimin bedenine ne yapılacağına karar verme hakkını değiştiriyor mu? Filmin ardından bu soruyu yalnızca şirketlere değil, gündelik yaşamımızda normal kabul edilen kullanım biçimlerine de yöneltebiliriz. Birlikte tartışırken tanıdığımız bir hayvanı ve hiç karşılaşmadığımız bir hayvanı düşünelim. Onlar hakkında verdiğimiz farklı kararların gerekçesini açıkça söylediğimizde, bu gerekçenin hayvanın temel hakları bakımından bir fark yaratıp yaratmadığını da değerlendirebiliriz.

Okja, hayvanlarla kurduğumuz kişisel bağları daha geniş bir haklar tartışmasına taşımak isteyen izleyiciler için güçlü bir konuşma başlangıcıdır. Mizah ile ağır sahnelerin birlikte bulunduğu anlatılardan hoşlananlara hitap edebilir. Hayvanlara yönelik şiddet görüntülerinden uzak durmak isteyenler içerik notunu dikkate almalıdır. Birlikte izledikten sonra tanıdığımız ve tanımadığımız hayvanlar üzerine konuşmaya elverişlidir. Hayvan hakları konusunda önceden ayrıntılı bilgi sahibi olmak gerekmez; önemli olan, hikâyeyle kurulan bağı gündelik yaşamda kullanılan diğer hayvanları da düşünmek için değerlendirmektir.