Sıkça akla gelenler
Eğer hayvanları kullanmazsak dünyayı sararlar mı?
Hayır. Bugün milyarlarca hayvan doğada kendiliğinden çoğaldığı için değil, insanlar onları kullanmak üzere sürekli yeniden ürettiği için var.
Bu yanıtta neler var?
Bu kalabalık doğal değil; üretimle yaratılıyor.
Tavuklar kuluçkahanelerde, domuzlar ve diğer memeliler damızlık sistemlerinde satış beklentisine göre çoğaltılıyor. Hayvan kullanımının bugünkü ölçeği, onların kendi başlarına ulaştığı bir nüfus değil. İnsan kullanımı için üretilen hayvanlar dünyayı sarıyor, ancak onları kullanmadığımız için değil, aksine kullanımlarına talep yarattığımız için.
29,6 milyar
2024’te dünyada kaydedilen, insanlar tarafından kullanım amacıyla üretilmiş ve o anda hayatta olan kuşların sayısı. Bu grubun çok büyük çoğunluğunu, hindi, kaz gibi hayvanların yanı sıra tavuklar oluşturuyor.
78,5 milyar
FAOSTAT’a göre 2024’te et üretimi için kesildiği kaydedilen tavuk sayısı.
Yıllık sayı, hızlı üretim ve öldürme döngüsü nedeniyle yaşayan nüfustan daha yüksek.
%71
Kullanım amacıyla üretilen kuşlar
%29
Yaban kuşları
Gökyüzü değil, üretim tesisleri
İnsanların ürettiği kuşlar, yaban kuşlarından daha ağır.
Biyokütle sayı değil, bir gruptaki canlıların toplam ağırlığıdır. Yaban kuşlarına ilişkin tahminlerde belirsizlik bulunsa da sonuç belli: Tavukların büyük çoğunluğunu oluşturduğu kullanım amacıyla üretilen kuşlar, bütün yaban kuşlarının toplamından daha büyük bir biyokütleye sahip.
Aynı hayvan, iki farklı sayı
Domuzların sayısını “doğa” değil, insanlar belirliyor.
Eğer insanlar tüketmediği zaman hayvanların sayısının azalacağı fikri ilk başta sezgilere aykırı geliyorsa somut bir örneği inceleyelim. İnsan nüfusları birbirine yakın Almanya ve Türkiye’ye bakalım. Almanya’da domuz bedenleri yaygın olarak et olarak tüketilmekteyken, Türkiye’de dini ve kültürel sebeplerle bu tüketim oldukça sınırlı. Bu durumda hangi ülkede evcil domuzların daha çok olmasını bekleriz? İstatistiklere bakalım:
2024’te kaydedilen evcil domuz sayısı
21.292.300
Almanya
1.724
Türkiye
Aynı ölçek kullanıldı. Türkiye’deki sayı Almanya’dakinin yaklaşık %0,008’i olduğu için ikinci çubuk ince bir çizgi olarak görünüyor.
Almanya’daki sayı Türkiye’dekinden yaklaşık 12.350 kat fazla. Farkı yaratan domuzların çoğalma yeteneği değil, onları gıda amacıyla üretme kararı.
Geçiş nasıl olur?
Veganlık bir gecede yayılmayacağı için nüfus da bir gecede değişmez.
Veganlığın toplumsal olarak yayılması; evlerdeki tercihlerin yanında menüleri, kamu alımlarını, şirketlerin üretim planlarını ve tarım politikalarını da zaman içinde değiştirir.
- 01
Talep azalır
Hayvanlardan elde edilen ürünlere daha az talep oluşur.
- 02
Daha az hayvan üretilir
Kuluçkahaneler ve üreticiler yeni doğacak hayvan sayısını azaltır.
- 03
Hayvan sayısı kademeli düşer
Bugünkü yapay büyüklük sürdürülmez; milyarlarca yeni hayvan dünyaya getirilmez.
Peki mevcut hayvanlar doğaya mı bırakılır?
Hayır. İnsan bakımına bağımlı ve seçici üretimle değiştirilmiş hayvanları doğaya bırakmak çözüm olmaz.
Onlara ne olur?
Yaşamları boyunca bakımları sürdürülür; kullanılmaları ve yeni hayvanların kullanım amacıyla üretilmesi sona erer.
Şu anda ne YapabİlİRİZ?
Vegan kurtarma çiftlikleri küçük ama gerçek bir model sunuyor.
Vegan kurtarma çiftliklerinde hayvanlar üretilecek bir kaynak olarak değil, yaşamları boyunca bakımı üstlenilen canlılar olarak kabul ediliyor. Vegan bir gelecekte geride kalan evcil hayvanlarla kurabileceğimiz ilişkinin olası modellerinden biri bu olabilir.
Vegan kurtarma çiftlikleri milyarlarca hayvanı tek tek kurtarmanın yolu değildir. Üstelik maalesef adı kurtarma çiftliği olan ancak esasında vegan olmayan, hayvanları halen kaynak olarak kullanan yerler dahi var. Asıl dönüşüm, milyarlarca yeni hayvanı kullanım amacıyla üretmemektir.
- Hayvanlar satın alınmaz ve satılmaz.
- Ürün, gösteri ya da kazanç aracı olarak kullanılmaz.
- Üremeleri teşvik edilmez.
- Türlerine ve kişisel ihtiyaçlarına uygun, yaşam boyu bakım sağlanır.
Vegan bir dünyada, dünyayı hayvanlar sarmaz. Ancak hayvanları kullanmak için ürettiğimiz bir dünyada, sayılar git gide artar.
Kaynaklar ve veri notları
- FAOSTAT / Our World in Data. FAOSTAT’ın “poultry” kategorisindeki 2024 kuş stokları: 29.605.806.000.
- FAOSTAT / Our World in Data. 2024 yılında et için öldürülen tavuk sayısı: 78.533.920.000.
- Bar-On, Y. M., Phillips, R., & Milo, R. (2018). “The biomass distribution on Earth.” PNAS. Kuş biyokütlesi oranları Our World in Data’nın 2025 güncellemesindeki sunumuyla kullanıldı.
- FAOSTAT / Our World in Data, 2024 canlı hayvan stokları. Almanya: 21.292.300; Türkiye: 1.724 evcil domuz.